Wat is coöperatief ondernemen

Wat is coöperatief ondernemen?

“ Een coöperatie is een autonome organisatie van personen die zich vrijwillig verenigen om hun gemeenschappelijke economische, sociale of culturele behoeften en ambities te behartigen door middel van een onderneming waarvan ze samen eigenaar zijn en die ze democratisch controleren." Aldus de Internationale Coöperatieve Alliantie (ICA).

Coöperaties zijn ondernemingen die de gemeenschappelijke behoefte(n) van hun leden/vennoten/coöperanten vervullen door dienstverlening aan die leden.

Het doel en de activiteiten van deze ondernemingen is afhankelijk van het type stakeholder dat zich verenigt. Er zijn immers diverse types van coöperaties:

Er zijn nog andere types en modellen mogelijk.

Wat bindt hen?

Zij willen waarde creëren voor hun vennoten. Maximaal rendement op hun kapitaal, maar niet in de vorm van maximale vergoeding van dat kapitaal door dividend of meerwaarde bij uittreding. De vennoten van een coöperatie zijn immers meer dan enkel aandeelhouder. Zij hebben minstens drie relaties met hun coöperatieve onderneming:

  • Transactierelatie: de vennoten zijn de 'gebruikers'. Ze gebruiken de dienstverlening van de coöperatie. Dat kan als klant, burger, leverancier of werker; vandaar de verschillende types. Deze (economische) relatie staat centraal, want dit is de reden van bestaan van de coöperatie. Het is op basis van deze behoefte dat men toe- en uittreedt als vennoot. De behoeften kunnen zuiver onderling en/of maatschappelijk zijn.
  • Investeringsrelatie: de vennoten investeren riscokapitaal zodat de onderneming de dienstverlening kan opzetten, en zijn dus samen eigenaar.
  • Zeggenschapsrelatie: de vennoten controleren, sturen en ev. besturen de coöperatie democratisch.

Het is het samengaan van deze drie relaties wat resulteert in een aparte dynamiek en uniek ondernemingsmodel: gebruiker = eigenaar = 'controleur'. Of 'user-benefit, user-owner, user-control'. (Barton, 1989). 'It meets your needs, because it is owned by you' (ICA).

Zo onderscheiden coöperaties zich van andere ondernemingsmodellen. Aangezien de 'gebruikers' de eigenaars zijn, ligt de focus op 'doelmaximalisatie': een zo'n goed mogelijke dienstverlening opzetten voor de vennoten. De vennoten delen de resultaten van de onderneming, zowel verlies als winst. Dat uit zich bijv. in financiële praktijken zoals coöperatieve restorno (teruggave of nabetaling). Maar ook matig dividend, ondeelbaar kapitaal/kapitaal in de dode hand etc.

Meer informatie over de verschillende types en het economisch en maatschappelijk belang daarvan leest u in dit artikel van Hannes Hollebecq (Terzake, 2015)

Coöperaties ondernemen van nature uit waardengedreven, de 6 coöperatieve waarden, en volgens de 7 ICA-principes:

  1. Vrijwillig en open lidmaatschap
  2. Democratische controle door de leden
  3. Economische participatie door de leden
  4. Autonomie en onafhankelijkheid
  5. Onderwijs, vorming en informatieverstrekking
  6. Samenwerking tussen coöperaties
  7. Aandacht voor de gemeenschap

Naast deze, zijn ook de principes F. W. Raiffeisen inspirerend om te vertalen in je coöperatief ondernemingsplan. In het artikel 'Wat is coöperatief ondernemen' gaan Lieve Jacobs & Wim Van Opstal dieper in op de achtergrond van deze principes (Samenleving & Politiek, april 2013). Meer informatie over de toepassing van deze ICA-principes vind je ook op het ICA-kompas, een innovatief e-learning instrument dat je helpt de ICA-principes sterker in je bedrijfsvoering te verankeren. Dit is een instrument dat Coopkracht, de koepel van Vlaamse coöperaties, ontwikkelde, samen met onder meer Cera Coopburo in 2014.

Wist je dat in België 26.000 coöperatieve vennootschappen zijn, waarvan 500 erkende? Nee, dan loont het zeker de moeite om deze artikels (2013) eens door te nemen.

Samen ondernemen/werken is uiteraard niet evident, het brengt verschillende uitdagingen met zich mee. Maar het coöperatief ondernemingsmodel heeft vele troeven: 'als je snel wil gaan ga dan alleen, als je ver wil komen, ga dan samen' (Afrikaans gezegde). Het is een ondernemingsmodel dat antwoord kan bieden op verschillende (bedrijfs)economische en maatschappelijke uitdagingen.

Wil je meer weten? Snuister doorheen onze website en zeker doorheen deze publicaties, zoals onze 'Startersgids voor coöperaties'(2013). Neem deel aan een Cera Coop Workshop en/of contacteer ons.