Nieuws

Hoe verhouden producentenorganisaties zich tot coöperaties in de zuivelsector? (bron: IVLO/vilt.be)

Producentenorganisaties werden in de zuivelsector in het leven geroepen om de onderhandelingspositie van de melkveehouders te verbeteren.

Die verwachting van de overheid wordt slechts gedeeltelijk ingelost, zo blijkt uit een enquête binnen de sector. Prijsonderhandelingen zijn bijvoorbeeld nog steeds niet mogelijk. Toch is er ook een meerwaarde, zowel voor melkveehouders als afnemers, en die zit vooral in een efficiëntere communicatie tussen beide partijen. Maar is dat voldoende reden om aan te sluiten bij een producentenorganisatie (PO)? En hoe verhouden PO’s zich tot coöperatieven? Landbouwonderzoeksinstituut ILVO maakt de analyse, en vilt.be bericht er over.

Een producentenorganisatie is kortweg een samenwerkingsverband van landbouwers. Uit de vage definitie kan je afleiden dat een coöperatie ook een soort PO is. “Dat zijn ze ook, maar enkel als ze door de Vlaamse overheid erkend zijn”, weet ILVO-onderzoeker Lies Debruyne. “Aan PO’s in de zuivelsector wordt sinds een aantal jaar een meer specifieke invulling gegeven. Sedert december 2012 kunnen ze zich laten erkennen door de Vlaamse overheid en kunnen ze genieten van een uitzondering op de mededingingswetgeving. Dat betekent dat landbouwers onderling afspraken mogen maken en samen mogen onderhandelen over prijzen. Het uiteindelijk doel van PO’s is om de onderhandelingspositie van melkveehouders te verbeteren.”

Afzetzekerheid

Ondertussen zijn er in Vlaanderen drie producentenorganisaties in de zuivelsector erkend. Bijttebier: “De coöperatie Milcobel heeft zich begin 2013 als eerste producentenorganisatie in de zuivelsector laten erkennen. Daardoor is al meer dan de helft van alle Vlaamse melkveehouders lid van een PO. De coöperatie Milcobel moet ook gezien worden als een producentenorganisatie waarbij de samenwerking ver doorgedreven is. De PO is in dit geval eigenaar, verwerker én verkoper van de melk. Dat gaat een stuk verder dan wat de overheid in eerste instantie van een PO verwacht.” De coöperatie engageert zich van zijn kant om alle melk op te halen, ook de extra melk na een uitbreiding van de veestapel. Melkveehouders die leveren aan private bedrijven hebben die afzetzekerheid niet. Als er zoals de afgelopen jaren een overaanbod is aan melk, bestaat het risico dat private kopers dit teveel aan melk afstoten en leveraars noodgedwongen een andere afnemer moeten zoeken.

Beperkingen producentenorganisatie

De andere twee opgerichte initiatieven in Vlaanderen hebben ervoor gekozen geen coöperatieve rechtspersoonlijkheid aan te nemen, maar het vzw-statuut. De ‘PO BESTE MELK’ is erkend op 21 januari 2014 door de overheid. Deze PO bestaat uitsluitend uit leveranciers die hun melk verkopen aan Danone. In juni 2015 werd tenslotte de ‘PO Dairycam’ opgericht. Deze PO bestaat uit melkveehouders die hun melk verkopen aan Friesland-Campina”.

Melkveehouders die verkiezen om aan een private koper te leveren, zijn er vaak niet van overtuigd dat hun eigen belangen verdedigd zullen worden in een coöperatieve structuur. In de praktijk blijkt de keuze voor een bepaalde afnemer beperkt: er is een voorkeur voor een coöperatie of een private verwerker, maar vaak is de ligging van de zuivelfabriek de doorslaggevende factor.

Een producentenorganisatie botst op een aantal beperkingen. ILVO-onderzoeker Nicole Taragola licht ze toe: “Ten eerste gebeurt de oprichting van PO’s op initiatief van de producenten, maar met betrokkenheid van de koper/verwerker van bij het prille begin. Ten tweede is de PO ook beperkt in de onderwerpen die aan bod kunnen komen in de onderhandelingen. Prijs niet-, contractonderhandelingen wel, zo tonen de geslaagde onderhandelingen tussen Danone en PO Beste Melk. “Een derde, maar essentieel punt is het ontbreken van eigenaarschap van de melk bij PO’s. Producentenorganisaties mogen in theorie onderhandelen over prijszetting, maar verwerkers wimpelen dat af omdat ze geen eigenaar zijn van de melk.”

ILVO geeft hiervoor enkele aanbevelingen voor PO’s: vnl. de meerwaarde en vertrouwen bewaken.

Bepaalt de coöperatie de prijs?

De prijs die melkveehouders krijgen voor hun melk is uiteraard cruciaal, hoewel die weinig verschilt tussen coöperanten en private leveraars in Vlaanderen.”

Melkveehouders denken dat de prijs die private kopers uitbetalen grotendeels afgestemd wordt op de prijs die de coöperatie aan zijn leden uitbetaalt. Private leveraars zijn er dan weer van overtuigd dat ze hierdoor niet altijd het maximum krijgen van wat de private koper zou kunnen uitbetalen, ze denken dus dat de prijs gedrukt wordt door de prijszetting van de coöperatie.


Dit nieuwsbericht is verschenen op dinsdag, 25 juli 2017.