Van welfare state naar caring, cooperative state: coöperatief ondernemen in de zorgsector?

Binnen de zorgsector duiken er steeds meer coöperaties op. Ook in België: denk bijv. aan Inclusie Invest of Thuisverpleging Meerdael.

Volgens John Restakis is dit logisch: zorg is een relationeel goed en ook reprociteit speelt daarbij een enorm belangrijke rol. De kwaliteit hangt dan ook van de persoon die de zorg geeft. In vele landen is zorg de afgelopen decennia ontwikkeld binnen de welvaartstaat, maar deze staat onder druk. Is het coöperatieve model (een deel van) de oplossing?

Restakis is er van overtuigd. John Restakis is directeur van de British Columbia Co-operative Association (Canada) en een belangrijk onderzoeker op het vlak van coöperatieve economieën wereldwijd. In 2010 publiceerde hij 'Humanizing the Economy. Co-operatives in the Age of Capital'.

Redenen genoeg om Restakis op onze studiedag uit te nodigen op 25 oktober ‘Samenwerken in zorg en welzijn: iedereen wint!’ Een samenwerking van Cera, Emmaüs, Oikos, SOM, Zorgnet-Icuro en het Vlaams Welzijnsverbond. Ook Cera ziet immers een perfecte match tussen twee van haar domeinen: ‘coöperatief ondernemen’en ‘zorg en welzijn’.

Om zijn bovenstaande stelling te duiden keek Restakis met het publiek naar enkele voorbeelden. Vooral bij de evoluties in het zorgaanbod in Italië stond hij stil, wat daar vaak wordt georganiseerd door ‘social cooperatives’. De rol van het lokaal beleid is in Italië heel groot binnen de zorgsector. Het is dan ook belangrijk dat dergelijke modellen geen loutere privatisering van de overheid inhouden. De rol van de overheid is steeds minstens faciliterend. In Italië krijgen ze zelfs stimuli door de arbeidskost te verlagen via bijv. de sociale zekerheid. Op dit punt wringt het schoentje sinds de economische crisis in Italië. De social cooperatives zijn dan ook op zoek gegaan naar oplossingen door zelf te gaan samenwerken: ze vormen consortia omwille van allerlei schaalvoordelen.

Restakis gaf verder ook voorbeelden van Health Coops in Canada en ook in Japan - waar 120 ziekenhuizen een coöperaties zijn - en een Home Care Co-op in New York.

Maar wat zijn de voordelen van het coöperatieve model voor de welzijn- en zorgsector?

Social coöperatives kunnen meer geïndividualiseerde, flexibelere zorg aanbieden in vergelijking met de gestandaardiseerde, bureaucratische systemen. Dat horen we ook dikwijls van zorgcoöperaties in Nederland. Uit onderzoek naar Canadese ‘Health Coops’ blijkt dat:

  • de kost voor zorg, e.a. zoals geneesmiddelen, lager is.
  • de tevredenheid van professionele medewerkers hoger was
  • en dat ze meer training volgden.

Samenwerking tussen een coöperatieve en niet-coöperatieve zorgonderneming is wel mogelijk, mits er voldoende gedeeld belang is.

Relationele goederen en wederkerigheid

Wanneer we spreken over een humane zorg is het cruciaal dat de diensten die aangeboden worden door de zorgverleners, de zorgvragers erkennen en tegemoetkomen als personen met individuele noden en verlangens. Het 'product' van de zorgaanbieders is dus een 'relationeel goed' dat gekenmerkt wordt door de uitwisseling van menselijke relaties. De kwaliteit van deze – per definitie – persoonlijke relatie bepaalt de kwaliteit van de geleverde dienst. Bijgevolg kan een kwalitatieve dienstverlening slechts tot stand komen in de samenwerking tussen zorgvrager en zorgverlener.

Dus, zegt Restakis, de zorgvrager, vandaag vaak gereduceerd tot een passieve 'zorgrecipiënt', moet de kans krijgen zich te ontwikkelen tot protagonist in het ontwerp en de levering van zijn eigen zorg. Een sociale coöperatie betrekt vanzelf haar zorgvragers als vennoot. Wat ons bij multistakeholdercoöperaties brengt, die we ook vaak zien in Italië, met bijv. de werkers van de coöperaties en ouders van kinderen met een zorgbehoefte in een 'social cooperative'.

Belgische praktijk

In een tweede deel keken we naar de Belgische praktijk. Lieve Jacobs, adviseur coöperatief ondernemen bij Cera, lichtte voor een zaal vol met vnl. zorgexperten het coöperatieve ondernemingsmodel toe. Cera Coopburo begeleidde de afgelopen jaren immers enkele coöperaties in de sector zorg en welzijn, waaronder verschillende types coöperaties: zowel burgers-, ondernemingen-, als werkerscoöperaties. Drie van hen kwamen op deze studiedag aan het woord:

  • Thuisverpleging Meerdael en Multidisciplinaire Huisartsenpraktijk Heverlee.
  • Inclusie Invest
  • En Het Lezerscollectief

Hun ervaringen rond drempels zijn steeds dezelfde: het (zorg)beleid noch het grote publieke kent het coöperatieve model.

Hierop pikte Hendrik Delaruelle in met zijn reflecties uit de zorg- en welzijnssector, namens Zorgnet-Icuro, SOM en het Vlaams Welzijnsverbond. Hij gaf toe dat men in de zorgsector (te) dikwijls naar de vzw grijpt, omdat het coöperatieve model niet gekend is. En ook op het gebeid van samenwerking, voorlopig enkel verticaal, is er nog veel verbeteringsmarge . Gezien de vele uitdagingen, is de coöperatie min. een interessant model. Cera en haar dienstverlening coöperatief ondernemen werken er graag aan mee en zullen in de toekomst het coöperatieve model binnen de zorgsector blijven belichten.

Meer lezen?

Jef Peeters van Oikos vertaalde uit het boek Humanizing the Economy van John Restakis het hoofdstukover sociale coöperaties en sociale zorg.

De volledige presentatie van de studiedag kan je hier bekijken.

Programma

9.00 Onthaal met koffie en fris
9.30 Verwelkoming door Matthieu Vanhove, lid management Cera
9.40

John Restakis: coöperatief samenwerken in zorg en welzijn.

John Restakis is directeur van de British Columbia Co-operative Association (Canada) en een belangrijk onderzoeker op het vlak van coöperatieve economieën wereldwijd. In 2010 publiceerde hij 'Humanizing the Economy. Co-operatives in the Age of Capital'. Vragen uit de zaal.

10.40 Praktijkervaringen uit Vlaanderen. Getuigenissen van diverse coöperaties: Disha, Het Lezerscollectief, Inclusie Invest en Multidisciplinaire Huisartsenpraktijk Heverlee. Vragen uit de zaal.
11.25 Hendrik Delaruelle, algemeen directeur Vlaams Welzijnsverbond: reflecties uit de zorg- en welzijnssector, namens Zorgnet-Icuro, SOM en het Vlaams Welzijnsverbond.
11.40 Lieve Jacobs, programmacoördinator coöperatief ondernemen, Cera: van idee tot uitvoering - een mogelijk werkingskader. Vragen uit de zaal.
12.15 Uitnodiging tot de lunch en tijd om na te praten

Een samenwerking van:

Praktische informatie

Dit event gaat door op dinsdag, 25 oktober van 09.30u tot 13.30u.

Deelname aan dit event kost
€10,00.


Downloads
Deel dit event


werkerscoöperaties

Coop Tour Mondragon 2013

Coop Tour Mondragon 2013 (bis)

De werkerscoöperatie, het ondernemerschap herbekeken - organisatie van Coopkracht m.m.v. Coopburo (Brussel)

Van cao 90 tot werkerscoöperatie: Workshop medewerkersparticipatie door ETION, Cera en Grant Thornton


consumenten(2.0)- en burgercoöperaties

Power to the people : les coopératives d'énergie renouvelable (REScoops) au coeur de la transition énergétique ?

Coop Explore - samen op de coop bij BeauVent

REScoop 20-20-20 : Sociaal ondernemerschap en hernieuwbare energie

Coop Intro bij Ecopower CVBA - pelletsfabriek Ham

Coop Break, 'Light my fire', The energy transition, an opportunity for cooperative energy-production

De kracht van coöperaties voor het beheer van ‘commons’, Coopkracht i.s.m. Coopburo e.a.

EACB Course EU Regulation and Supervision of Co-operative Banks - Brussels

Like&Share - Thema-avonden: ideeën voor de 21ste eeuw - coöperatieve modellen in hernieuwbare energie

Cera Coop Intro - Entrez dans les coulisses de la coopérative Vin de Liège - Heure-le-Romain

VITALE COMMONS – Dagcongres over hedendaagse commons, met Cera over de rol van coöperaties - Antwerpen

Cera Coop Explore - wooncoop en andere coöperatieve woonmodellen - Leuven


multistakeholdercoöperaties

Coop Intro bij coöperatieve kaasmakerij Het Hinkelspel - Sleidinge